Wabi-sabi

Wabi-sabi to japońska koncepcja estetyczna wywodząca się z buddyzmu zen. Dostrzega piękno w nietrwałości, niedoskonałości i niekompletności. Wywodzi się z XV-wiecznej kultury ceremonii parzenia herbaty. Mistrz Sen no Rikyu wybierał surowe naczynia raku zamiast luksusowej chińskiej porcelany. W modzie wabi-sabi oznacza skupienie na naturalnych teksturach i asymetrii. Ważne są widoczne ślady czasu i naprawy. Yohji Yamamoto i Rei Kawakubo wprowadzili tę logikę do światowej mody w 1981 roku. Pokazali w Paryżu ubrania z postrzępionymi brzegami i odkrytymi szwami. Estetyka ta czerpie z tradycji boro oraz haftu sashiko. Wykorzystuje naturalne barwniki takie jak indygo i garbniki z persymony. Książka Leonarda Korena z 1994 roku spopularyzowała ten termin poza Japonią.

• Sylwetka

  • formy pozbawione sztywnej struktury i swobodne proporcje
  • płaszcze typu kokon i otulające warstwy o obłych kształtach
  • spodnie z szerokimi nogawkami o naturalnym połysku i nieregularnych brzegach
  • tuniki i długie koszule tworzące wielowarstwowe zestawy
  • zapięcia kopertowe i wiązania zamiast guzików czy zamków
  • fasony wynikające z naturalnego sposobu układania się tkaniny
  • obniżone ramiona i konstrukcje rękawów typu kimono

• Materiały

  • surowy lub naturalnie barwiony len
  • tkaniny konopne o wyraźnej strukturze
  • organiczna bawełna o luźnym splocie i fakturze gazy
  • wełna tkana ręcznie zachowująca naturalną kolorystykę
  • surowy jedwab o matowej i papierowej teksturze
  • tkaniny sakiori powstające z odzyskiwanych pasków materiału
  • patchwork boro ze skrawków bawełny i indygo
  • tkaniny wykańczane garbnikami kakishibu lub barwnikiem indygo

• Konstrukcja

  • widoczne cerowanie sashiko wykonane kontrastową nicią
  • naszywki boro wzmacniające miejsca zużycia materiału
  • postrzępione i surowe brzegi tkanin
  • szwy wyprowadzone na zewnątrz i widoczna konstrukcja ubrań
  • asymetryczne zapięcia i nieregularne plisowania
  • gnieciona faktura i celowo nieregularne marszczenia
  • ręczne przeszycia widoczne przy kołnierzach i mankietach

• Kolory

  • odcienie ziemi takie jak glina, rdza, umbra i szary kamień
  • indygo w pełnej skali od głębokiej czerni po blady błękit
  • brązy kakishibu od barwy ceglanej po ciemną umbrę
  • naturalne barwy surowego lnu i niebielonej bawełny
  • głębokie czernie i brązy uzyskiwane metodą barwienia błotem
  • brak kolorów syntetycznych i akceptacja płowienia barw

• Obuwie

  • proste sandały ze skóry garbowanej roślinnie z widoczną patyną
  • płócienne espadryle i minimalistyczne buty wsuwane
  • skórzane buty z wyraźnymi zagięciami i śladami noszenia
  • obuwie rzemieślnicze z widocznymi ręcznymi szwami

Styl wabi-sabi traktuje starzenie się ciała jako naturalny proces. Luźne formy dostosowują się do ruchu i nie narzucają sylwetce sztywnego kształtu. Ciało jest sugerowane pod warstwami tkaniny zamiast być eksponowane. Komfort jest ważniejszy od idealnych proporcji. Relacja z ubraniem budowana jest przez lata. Odzież zyskuje na wartości po wielokrotnym praniu i cerowaniu.

1. 01

   Leonard Koren, Wabi-Sabi for Artists, Designers, Poets & Philosophers1994

   Książka, która zdefiniowała wabi-sabi jako spójną koncepcję estetyczną na Zachodzie. Koren przedstawił ją jako alternatywę dla nowoczesnego modernizmu. Stworzył słownik pojęć używany później przez krytyków mody.

2. 02

   Debiut Yohji Yamamoto i Rei Kawakubo w Paryżu1981

   Ich pierwsze kolekcje pokazały asymetrię i surowe wykończenia. Szok wywołany tymi projektami otworzył miejsce dla japońskiej filozofii designu w świecie mody.

3. 03

   Kolekcja boro Tanaki Chuzaburo

   Etnograficzny zbiór tekstyliów boro z prefektury Aomori. Dokumentuje tradycje naprawiania ubrań w społecznościach rolniczych. Dzięki niemu boro trafiło do muzeów.

4. 04

   Sen no Rikyu i wabi-chaXVI wiek

   Rikyu oparł ceremonię parzenia herbaty na prostocie i surowych narzędziach. Stworzył ramy estetyczne, do których odwołuje się współczesna praktyka wabi-sabi.

5. 05

   Issey Miyake, Pleats Please1993

   Podejście Miyake pozwala tkaninie samodzielnie nadawać formę ubraniu. To realizacja zasady, według której materiał powinien wyrażać swoją własną naturę.

• XV-XVI wiek

  Filozofia wabi-sabi rozwija się w ramach japońskiej kultury herbaty. Sen no Rikyu promuje surowość i wiejską prostotę. Wpływa to na japońską sztukę przez kolejne stulecia.

• 1603-1868 (okres Edo)

  W wiejskich społecznościach rozwijają się techniki boro i sashiko. Wynikają one z biedy i konieczności naprawiania odzieży. Powstaje kontrast między arystokratycznym jedwabiem a chłopskim lnem.

• 1981

  Yohji Yamamoto i Rei Kawakubo debiutują w Paryżu. Ich projekty z odkrytymi szwami budzą kontrowersje. Światowa moda zaczyna interesować się japońskim podejściem do designu.

• Lata 90. XX wieku

  Leonard Koren wydaje przełomową książkę o wabi-sabi. Issey Miyake wprowadza linię Pleats Please. Termin wchodzi do słownika zachodnich projektantów.

• XXI wiek

  Niezależne marki przyjmują materiałowe zasady wabi-sabi. Marka KAPITAL zdobywa uznanie dzięki patchworkom boro. Ruch slow fashion przejmuje wartości związane z trwałością i naprawą.

1. 01Koren, Leonard. Wabi-Sabi for Artists, Designers, Poets & Philosophers. Stone Bridge Press, 1994.
2. 02Juniper, Andrew. Wabi Sabi: The Japanese Art of Impermanence. Tuttle Publishing, 2003.
3. 03Koide, Yukiko, and Kyoichi Tsuzuki. Boro: Rags and Tatters from the Far North of Japan. Aspect Corp, 2009.
4. 04Wada, Yoshiko Iwamoto, Mary Kellogg Rice, and Jane Barton. Shibori: The Inventive Art of Japanese Shaped Resist Dyeing. Kodansha International, 2012.